متن و منتقد

گفتگو

چهره احمدشاهِ دمکرات

(علی مرادی مراغه‌ای)

‍ چهره احمدشاهِ دمکرات

در ایران هر طایفه‌ای که به قدرت رسیده است کوشیده با تحریف تاریخ، طایفه قبلی را لجن‌مال کند. نگاهی به سریال‌ها و فیلم‌های بعد از انقلاب و تاریخ‌نویسی رسمی فعلی نیز همین ادعای ما را نشان می‌دهد. البته تاریخ‌نویسی کلِ دورانِ دو پهلوی نیز همواره می‌کوشیده در ضدیت با دوران قاجاری به‌ویژه آخرین شاه آن سلسله یعنی احمدشاه، تصویرِ سیاهی از سلسله قاجاریه به دست دهد، درحالی‌که تاریخ ایران هیچ شاهی را به‌اندازه احمدشاه سراغ ندارد که شاهی قانون‌مدار، دمکرات و در چارچوب مشروطه باشد! شاهی که در کل دوران شاهی خود، سلطنت کرد نه حکومت.

احمدشاه قاجار آخرین و هفتمین پادشاه این سلسله بود. او با تعهد به قانون اساسی تنها پادشاه دموکرات تاریخ ایران باقی ماند و در دوران سلطنت وی انتخابات آزاد، احزاب سیاسی، روزنامه‌های آزاد شکل گرفت و او خود هرگز به مقابله با آن‌ها برنخواست. برپائی جنگ جهانی اول، تغییر نقشه سیاسی جهان، انقراض تنها امپراتوری مسلمان [عثمانی]، تأسیس اولین کشور سوسیالیستی در شمال ایران و تأسیس اولین پالایشگاه نفت منطقه در جنوب ایران، نیاز به وجود حکومت‌های قدرتمند ضد کمونیستی را در حاشیه جماهیر شوروی ایجاد کرد[...]

حمید ژیان پور

وقتي شما فرزندتان را در كلاس اول ثبت‌نام می‌کنید انتظار ندارید پس از پايان سال اول او باسواد تلقي شود مگر آن‌که از برخي امور شخصي و سرگرمی‌های خودتان كم كنيد و به‌تدریج براي ترقي و كمال فرزندتان گام‌به‌گام با او همراهي كنيد و از مساعدت و مجاهدت در اين راه دريغ نورزيد.

اين ساده‌لوحانه است كه ما در زميني كه نيازمند باغباني و باغداري است با كاشتن دانه برويم به خانه و تمام [...]

گفتگو

فلسفه / آگاهی / اندیشه

آقای پژمان

شاید ایران پیش از انقلاب بر جناب اسکات کوپر بهشت بوده، ولی بر من که ۳۷ سال در آن دوران زندگی نمودم چنان نبود. شاید هم‌معنی بهشت را به‌درستی نمی‌دانم. از دیدگاه من برای آشنایی با وضعیت پیش از انقلاب، باید از کتب نوشته‌شده خود درباریان هم سود برد. این کتب کم هم نیستند، تقریباً کمی گوشه‌های تاریک اندرونی حاکمان پیشین را روشن می‌سازند.

دکتر احسان نراقی که چهار گفتگوی خصوصی چندین ساعته از اول مهرماه ۵۷ با شاه داشته، چنین می‌نویسد:

(... پس‌ازاین مقدمه، شاه گفت: من می‌خواستم از تحلیل شما درباره موقعیت فعلی ایران اطلاع حاصل کنم. این اغتشاشات و تحریکی که دارد عمومیت می‌یابد، از کجاست؟ بانی آنچه کسی است؟ چه کسی پشت این مخالفت‌ها قرارگرفته است؟ این جنبش مذهبی را کی باعث شده است[...]

حمید ژیان پور

من خانه كلنگي را تصور می‌کنم كه رو به ويراني است و شما اهتمام می‌کنید تا خانه را از نو بسازيد. در حال ساختن خانه هستيد و در هر مرحله براي ساختن، مشغول خراب كردن هستيد، شما چيزي را خراب نمی‌کنید آنچه كه در حال تخريب است را از سر راه برمی‌دارید و در ميانه گردوخاك و خاشاك اميدوار به‌پیش می‌روید.

پیش‌بینی می‌کنید راه زيادي براي رسيدن به مقصود در پيش داريد [...]

گفتگو

زبان علم

آقای عباسی

برای ساختن تمدن در قدیم، سه فاکتور اصلی لازم است.

الف- رودخانه‌های پر آب، جلگه وسیع

ب- ریاضیات اعداد

ج- هندسه و محاسبات

ایران فاقد هر سه می‌باشد. در زبان فارسی هیچ‌یک از اشکال هندسی، اعم از مربع، مستطیل، دایره و هرم و... نیست.

اعداد هندی و روسی و عرب و غیره می‌باشند. بفرمایید ایرانیان با چه ابزاری در قدیم صاحب تمدن بودند؟

حمید ژیان پور

زبان اعداد، فراتر از عدد و زبان هندسه فراتر از شكل هندسه است. آنچه تمدن را می‌سازد شكل نيست، زبان ساختن شكل است [...]

گفتمان

شعر

حمید ژیان پور

می‌اندیشم؛

اين بی‌مسئولیتی بزرگي است كه برخي چيزي شبيه شعر را مانند آدامس خروس نشان در دهان بجوند و تفاله آن را در خيابان ادب و هنر پرتاب كنند...

 امیر حسین تکینی

در مورد بی‌مسئولیتی بزرگ با شما موافقم. در جوان‌ترها معمولاً ناشی از کم‌تجربگی است و پس‌ازآن غالباً دلیلش عادت کردن به عدم تلاش.

در مورد تشبیهی که استفاده فرمودید، اگر متنی را که تلاش می‌کند به شعر برسد به سه دسته تقسیم کنم؛ دسته اول شعرها هستند که آن‌ها را دسته متعالی می‌نامم.

دسته دوم همچون جنین‌های نارس، شبه شعرهایی هستند که شاعر کاملی آن‌ها را خلق نکرده است (مقصر شاعر است؛ و گویی دلیل متن شما نیز همین است). شعرهایی که فقط بروز احساس هستند یا تفکری خام را تحریر کرده‌اند و برای رسیدن به جهان شعر نیازمند گذر از پل اندیشه‌ای خلاقانه و تجربه‌ای گردآمده از راه تحصیل علم و نیز پروراندن استعداد دارند. من شعرهایی که شما بر آن‌ها تاخته‌اید را در این محدوده می‌بینم [...]

گفتگو

تاریخ

حسین دهباشی

‍اصلاح‌طلبان به خانه‌هایِ شمالِ شهری که پنجره‌ای برای دیدنِ باقیِ مردم نداشت، باختند. اصلاح‌طلبان به سمعک‌های معیوبی که حتی شنوای نقدهای نسل جوانِ خودشان هم نبود، باختند. اصلاح‌طلبان به ذوق‌مرگی از پُرشُدن اتاق‌های هشت‌هزارنفری در کلاب هاوس و غفلت از خواسته‌های جمعیت هشتادمیلیون‌نفری باختند. ‏اصلاح‌طلبان به مسخره کردن حریف دل‌بسته بودند و خود را در آینه نمی‌دیدند که چه مسخره‌ترند. اصلاح‌طلبان تعداد صفحه‌ی برنامه‌های رقیب را دست می‌انداختند ولی دست خودشان از هر کارنامه و برنامه‌ای خالی بود [...]

حمید ژیان پور

از آقای دهباشی تعجبی نیست که تصویر یک سیاست شناس را در میان دو سیاست پیشه قرار می‌دهد. سیاست پیشه گان مانند هنرپیشه‌ها هیچ مسئولیتی در مقابل عواقب نقشی که ایفا می‌کنند ندارند و صرفاً به ایفای نقش می‌پردازند [...]

گفتگو

انتخابات

منوچهر رئوفی

انتخابات!...

انسان به‌طور ناخودآگاه در حال گریز از آزادی است و تلاش می‌کند با هر وسیله، راه و روشی آزادی خود را محدود کند. (اریک فروم)

 هر نوع انتخاباتی همیشه بر دو معیار تکیه دارد:

1. دیدگاه جامعه‌شناسی
2. دیدگاه روان‌شناسی

در دیدگاه جامعه‌شناسی بین دو مفهوم کنش (Action) و رفتار ( behavior) تمایز قائل می‌شوند؛ اما در دیدگاه روان‌شناسی این دو مفهوم را معمولاً معادل و هم‌عرض هم در نظر می‌گیرند [...]

گفتگو

شرم از نویسندگی

بهترین نویسنده کسی است که از نویسندگی شرم داشته باشد. (فریدریش نیچه)

منوچهر رئوفی

اگر هنر نبود، حقیقت زندگی را نابود می‌کرد. (فریدریش نیچه)

نیچه دشمن حقیقت است و دوستدار زندگی و خواستار هنر. به همین علت از نويسندگي شرم دارد. همان‌طور که از اصول اخلاقی و فرمالیسم حاکم بر قراردادهای زندگی و افسار زدن به خواسته‌های اصیل زندگى تحت عنوان اخلاق و اصول دوری می‌کند. نیچه نویسندگی را برای زندگی می‌خواهد نه زندگی را برای نویسندگی. ازنظر نیچه حقیقت دروغی بیش نیست و آنانی که از حقیقت می‌نویسند باید شرم کنند که از دروغ می‌نویسند.

حمید ژیان پور

نيچه، دشمن حقايق تاريخي است.

در نظر نيچه حقايق تاريخي وجه ملموس حقيقت كتمان شده است كه بخش اعظم آن پنهان‌شده است. هنر، وجه ملموس و محسوس حقيقت پنهان است. ازاین‌رو واجد فضيلت است [...]

گفتگو

فهم رنج

سادات هاشمی

گاهی فکر می‌کنم در زندگی، هیچ‌کس نمی‌تواند دیگری را درک کند و بفهمد.

حمید ژیان پور

درك لذت، دشوار است و درك رنج ديگران دشوار نيست. براي همين است كه زود رنجور می‌شویم.

سادات هاشمی

برعکس. ما لذت دیگران را زود درک می‌کنیم و بلافاصله در آن شریک می‌شویم اما در درک رنج عاجزیم و از آن فرار می‌کنیم.

حمید ژیان پور

ما در معرض رنجي هستيم كه درك آن دشوار نيست. بخش زیادی از اين رنج مربوط به همزادان و همراهان ما است و ما خواسته يا ناخواسته، به سهولت آن را درك می‌کنیم. براي همين است كه زود رنجور می‌شویم [...]

گفتگو

درنگ در فرهنگ

صابری نژاد

جامعه بیمار از شنیدن دروغ لذت می‌برد چون ترس شنیدن حقیقت را دارد و این حقیقت است که تمام بنیان‌های ذهنی را ویران می‎کند. تورم فرهنگی به وجود آمده نشان از فروپاشی فرهنگ در جامعه و آغاز عصر بی‌اعتمادی است. چنین جامعه‌ای بوی تعفنش و لجن‌زار زیستی‌اش برای بشریت مضر است!

حمید ژیان پور

به نظر می‌آید تبیین‌های جامعه‌شناختی، شواهدي براي اصطلاح نامأنوس "فروپاشي فرهنگ" به دست نداده است. مضافاً این‌که جامعه از ناحيه فرهنگ فرونمی‌پاشد.

"جامعه لجن‌زار"، اصطلاحي برخاسته از ايدئولوژي توتاليتر براي بقاي تماميت حاكميتي است كه اعتماد را مبناي اقتدار می‌داند و تغيير را تكفير می‌کند [...]

گفتگو

کتاب اسپان دشت نیسایه

(فرزاد عزیزی کدخدایی)

حمید ژیان پور

من مایلم بر این نکته تأکید کنم که توانایی زبان اثر، مغلوب قدرت زمان اثر شده است. این‌که نقطه آغاز، سرآغاز رخداد رؤیای دور باشد، زبان تراژیک اثر است که متأسفانه مجال آن را نمی‌یابد تا درزمینه‌ی اصالت کهن بوم مردم باستان، زبان خواستن، آبستن رستن باشد. مواجهه عشق، مقابله زبان رؤیا است و رؤیا، زبان تفکر نخستین است. اگر این‌گونه است چگونه می‌شود مخاطب خاص و یا منتقد اثر، زبان رویارویی رؤیا را مغلوب قدرت مغان بیابد و از آن‌همه اصالت‌های فرصت زبان، بر رقابت‌های قدرت مغان تأکید کند؟ به نظر می‌رسد این همان نقطه‌ضعفی است که در زبان رمان "اسپان دشت نیسانه"، رخ داده است و مخاطب و یا منتقد را دچار سوءتفاهم نموده است...

فرزاد عزیزی کدخدایی

بنده مفهوم نقد شما را درک نکردم چنانچه امکان دارد آن را باز کنید. بابیانی ساده و رسا. سپاس‌گزارم.

اما در خصوص این‌که چرا برتری نظامی منتج به برتری مذهبی و اسطوره‌ای نشده است را عمداً آورده‌ام. به عبارتی خواستم نشان بدهم که برخلاف نظر عموم همیشه خیر پیروز نیست بلکه هر دو با نسبت‌هایی تقریباً یکسان پیروز هستند و هرکدام از این دو نیرو که بتواند خود را با نیازهای زمان تطبیق دهد می‌تواند پیروزی بیشتری به دست آورد نه پیروزی نهایی. چراکه فاکتور زمان را نبایستی دست‌کم گرفت؛ و هیچ مطلقی وجود ندارد [...]

نقبی بر نقد

رمان دیرمات

الهام عیسی پور

به‌رغم این‌که راوی دیرمات نمایان گر شخص روان رنجوری می‌باشد که در جریانی از تصورات آشفته‌ی اندیشه و خطاهای ادراکی و توهم و تخیلات مبالغه‌آمیز و نوسانات روحی مکرر و نشخوار فکری محصور است و ذهنش متکی بر تعارض‌های مغایر استوار، در بستر داستان ویژگی‌های تأمل‌برانگیزی را در مورد ماهیت روان رنجوری ترسیم می‌سازد. اضطراب بنیادی و تعارض عمیق که به‌روشنی از هم متمایز نیستند و این ناهماهنگی‌ها خصوصاً در مواجهه با جهانی متخاصم و مملو از ایدئولوژی‌های ستیزه‌جویانه، شدت می‌یابد و بر تداوم حالات روحی و روانی و تضادهای درونی وی می‌افزاید.

رمان دیرمات اگرچه طیف وسیعی از مشکلات فرد روان رنجور را ترسیم کرده اما اراده‌ی معطوفم بر مبحث خیانت بوده که یکی از مؤلفه‌های این مجموعه می‌باشد [...]

حمید ژیان پور

و اما این‌گونه سخن؛

1. "تصورات آشفته"، ارتباطي با "انديشه آشفته" ندارد. تركيب وصفي "تصورات آشفته‌ی انديشه"، تركيب نامألوف، نامأنوس و ناسازگار است و براي آن معنا و مباني در روان‌شناسی وجود ندارد.
2. در روان‌شناسی، خطاي ادراكي مساوي با "توهم"، فرض نمی‌شود. مبالغه در تخيلات نيز منجر به "نوسانات روحي" نمی‌شود. درحالی‌که اصطلاح نامأنوس "نوسانات روحي" در روان‌شناسی تعريف مفهومي و سازه معنايي ندارد، تعريف آن مساوي با "نشخوار فكري مكرر و روان رنجوري" نيست. همچنين "تعارضات مغاير" منجر به نشخوار فكري نمی‌شود و بر آن استوار نيست و تبيیني از ماهيت روان رنجوري به دست نمی‌دهد[...]

گفتگو

لذات اصيل و بالذات

محمدامین مرئی

لذات اصیل و بالذات چه هستند و آدمی چگونه می‌تواند به آن‌ها دست یازد؟ آیا این لذات با مفهوم ائودایمونیا نسبت دارند؟ اگر آری، فرد ائودایمون از چه طریقی امکان کسب و تجربه آن را دارد و چگونه می‌تواند به آن‌ها تداوم بخشد؟

نسبت میان این لذات به گفته شما اصیل و بالذات با آنچه فلاسفه باستان ethikai aretai می‌نامیدند چیست؟

حمید ژیان پور

لذات اصيل و بالذات آن‌گونه كه قدماي اخلاق آن را معرفي می‌کنند، غايت مند است و در منتهاي فضيلت آرمان‌های انساني بر محور "سعادت" استوار است. به نظر می‌آید اين تعبير، تبييني اتوپيايي از لذات را در ناکجاآباد دوردست‌های غريب به ما می‌نمایاند كه انكشاف آن رياضت طلبانه، سخت و دشوار است.

ارسطو اما تعبيري انضمامي از اصالت لذت به دست می‌دهد که نوعي زندگي سرشار است كه همه خوبی‌ها را در خود جمع كرده است و اگرچه غايت مند است، "غايت النفسه" است [...]

گفتگو

هنر ادبیات

الهام عیسی پور

من باصداقتی نامشروط اراده‌ی معطوف یوسا را بر چنین نگرش ژرفی ارج می‌نهم که ادبیات، زبان رسای ناسازگاران است آن‌هم با چنین قلمروی غنی که برای هر خواننده‌ی آرمانی گویی تمدن کاملی در خود نهفته دارد.

ضمن این‌که به تأمل یافته‌ام آدمی بر فراز شاهراه ادبیات و اغواگری‌های آن همچون پادویی مفلوک، مسخر قدرت نبوغ خالقان الهه‌های ادبی می‌گردد. البته فارغ از این‌که تا چه حد توانسته‌اند به آگاهی و شعور ما از دنیای پیرامونمان تعالی ببخشند و بر وسعت دید و نگرش ما بی افزایند.

بقول میلان کوندرا در نظریه‌ی رمان، واقعیت و شور و شر و رسالت و عصیان آدمی بایست از هنر ادبیات پرتوافکنی کند تا خواننده آن را بکاود و بر فهمش همت گمارد چراکه هنر سرناچی دست‌به‌سینه‌ی تاریخ نیست، هنر ادبیات به وجود آمده تا تاریخ خودش را خلق کند.

من هم با اعتقادی راسخ معتقدم آثار معظم و رویدادهای شگرف ادبی، بهترین سر نخ برای درک نهاد بشری هستند.

حمید ژیان پور

در متن، تناقض محتوايي وجود دارد؛

1. زبان ناسازگار، منطقاً زبان گويا و رسايي نيست.
2. قلمرو غني ادبيات، انعطاف دارد و بر گستره فرهنگ بناشده است. درحالی‌که كامل بودن تمدن، معناي غیرقابل انعطاف در خود دارد [...]

گفتگو

پاییز، حال باختن و فروافتادن

حمید ژیان پور

لطافت، ذاتي انسان است و هرکسی نسبتي از جوهر لطافت دارد. اين نسبت مانند رنگ طبيعت است.

برخي به رنگ پاييز هستند، برخي به رنگ بهار.

برخي به رنگ بی‌رنگی زمستان و برخي به رنگ تابستان.

می‌توان درباره‌ی جوهر رنگ طبيعت و قرينه ذاتي آن با طبيعت انسان سخن گفت.

بهار، حال جواني است.

تابستان، حال برپايي است.

پاييز، حال روحاني است.

زمستان، حال رؤیایی است.

سادات هاشمی

تابستان پختگی است

و بهار شتاب‌زده و عجول است [...]

گفتگو

سرابی بنام «مذاکره با آمریکا»

اسماعیل نوشاد

در سال ۶۷ پس از امضای قطعنامه ۵۹۸ نرخ دلار به‌یک‌باره از ۱۴۷ تومان به زیر ۵۰ تومان افتاد. گفته می‌شود که در این مقطع سکته‌های زیادی رخ داد، چون بسیاری افراد با پیش‌بینی ادامه جنگ دلار و سکه خریده بودند و به‌یک‌باره سرمایه‌شان سوخت شد.

نزدیک سه دهه بعد، در آستانه امضای برجام بسیاری منتظر چنین رویدادی بودند، اما در کمال تعجب و با همه تبلیغاتی که روی آن شد، این اتفاق نیفتاد. جهانگیری و سیف در تلویزیون ظاهر شدند و گفتند این پول‌ها قبلاً هزینه شده و قرار نیست اتفاق خاصی بیفتد. دلار در همان نقطه اوجش باقی ماند و به قول کارشناسان دولتی «تثبیت» شد. مردم چند سال منتظر ماندند تا نتایج برجام را ببینند، اما چیزی دیده نشد. خلاف آمد شرایط، نتیجه برجام ۹۴ درنهایت آشوب­های اقتصادی دی‌ماه ۹۶ بود. واقعاً عجیب نیست؟ چرا باید این گشایش بزرگ به اینجا ختم شود؟ درنهایت ترامپ در سال ۹۷ آمد و آب پاکی را به روی دست مردم ایران ریخت؛ اما باید گوشزد کرد که بن‌بست اقتصادی مردم پیش‌ازاین کار و در دی‌ماه ۹۶ مسجل شده بود [...]

گفتگو

حرکت از پیدا به سمت ناپیدا

حمید ژیان پور

روشنی‌ها رو شده‌اند.

تاریکی‌ها دور شده‌اند.

ما از تاریکی‌های دور به‌سوی روشنی‌های رو می‌آییم.

از بالا به پايين...

از ناپيدا به پيدا...

سادات هاشمی

اما به نظر، ما از پیدا به سمت ناپیدا می‌رویم [...]

گفتگو

مسخ

مریم علیخانی

شخصیت داستانی کافکا یکی از هزاران انسان‌های قرن بیستمی بود که زیر چرخ ­های زندگی پرتلاش ماشینی و روزمرگی‌ها و مناسبات شهرنشینی حاصل از مدرنیته دچار ازخودبیگانگی می‌شود و این دور شدن از خود آن‌قدر فاصله ایجاد می‌کند که دیگران را متفاوت نمی‌بیند بلکه اوست که متفاوت و مسخ‌شده است. سامسا دچار پوچی و تنهایی می‌شود، از جنس همان تنهایی حاصل از دردهای انسان اگزیستانسیل. همان‌قدر تنها و همان اندازه از خود دور که به پوچی و نابودی و مرگ لحظه‌به‌لحظه نزدیک‌تر می‌شود. در اکثر داستان‌های کافکا شخصیت‌ها و عناصر داستانی همگی ارتباطی ناهمگون با اشیا و دیگر انسان‌ها دارند و دچار نوعی روزمرگی و خستگی مفرطی هستند که آن‌ها را در موقعیت‌های فراواقعی قرار می‌دهد. [...]

حمید ژیان پور

من با این تحلیل که مسخ در اندیشه کافکا "انتاج او ازخودبیگانگی انسان در جهان مدرن سرمایه‌داری است." نمی‌توانم موافق باشم. به نظر من "مسخ" در اندیشه کافکا، زایش تسلسل نماد روشنایی مرگ در تاریکی پرتگاه اختیار زندگی است [...]

گفتگو

معراج تنهایی

حمید ژیان پور

در ما چیزی وجود دارد که با هیچ‌چیز به دست نمی‌آید جز تنهایی ...

معراج تنهایی، شکستن سد خودخواهی تن خواهی است...

انسانیت، تنها است...

فرحناز مردانی

با توجه به اینکه انسانیت تنهاست، آیا همه می‌توانند به این معراج تنهایی دست یابند.

حمید ژیان پور

تنهايي به همان اندازه كه اوج می‌یابد مانند اقيانوس در عمق و پهناي خويش، فراگير می‌شود [...]

گفتگو

دانستن چگونه دانستن

حمید ژیان پور

دانستن علائم راهنمايي و رانندگي به معناي تسلط و مهارت در رانندگي نيست.

نقد، نيز این‌گونه است...

سیروس مرادی

درست است. خود منتقدین هم‌چنین ادعائی ندارند. درست مثل اغلب مربیان موفق فوتبال که بازیکنان خوبی نبوده و نیستند اما می‌دانند بازی درست‌وحسابی باید چه خصوصیاتی داشته باشد.

حمید ژیان پور

نقد، نوعي راندن است [...]

آقا، این کتاب چقدر تنهایی‌اَم را می‌سوزاند؟

(پیمان سرمستی)

‍

دلتنگی آتشِ زیرِ خاکستر است

                   که چهارشنبه را محبوب می‌کُند.

دستی که لرزشِ زخم دارد

               هراسِ گیاه را از چیدن می‌گیرد  [...]

گفتگو

حمید ژیان پور

تنهایی، نمی‌سوزد؛

دلتنگی، مصلوب صلیب تنهایی است. آتش زیر خاکستر، در سکوت می‌روید. دود سیگار در خلأ به بالا می‌رود.

کتاب در تنهایی ورق می‌خورد.

زن در تنهایی زمزمه می‌کند.

تنهایی نمی‌سوزد. تنهایی می‌روید... (آقا این کتاب چقدر "تنم" را می‌سوزاند).

پیمان سرمستی

البته روایت شما زیستمانِ بنده را در حالتِ طبیعی ندارد [...]

جايگشت تداعي

سیروس مرادی

تحولات سیاسی زبان رایج را تغییر داده و کلمات جدیدی را وارد زبان کرده و یا کاربرد واژه‌های قدیمی را تغییر می‌دهند. این شعر از سایه برای اولین بار در مجله فردوسی، اسفند سال 1332 حدود 7 ماه بعد از کودتای 28 مرداد چاپ شد. به "بال شکسته"، "پای بسته" و پرواز بلند در شرایط اختناق معانی جدیدی پیدا کردند.

حمید ژیان پور

تحولات سياسي، يعني زبان تحولات سياسي.

بنابراين، تحولات و تغييرات، مقدم بر زبان فرض نمی‌شود.

كلمات جديد، حاصل تأملات زبان انديشي است و به نظر می‌رسد عكس آن نمی‌تواند منطقاً روا باشد [...]

گفتگو

زبان

حمید ژیان پور

نوشتن، يك فعاليت دروني برانگيزاننده است كه تحت تأثیر پيشينه تجارب شناختي (فعالیت‌های ذهني) فرد قرار دارد و نشان‌دهنده يك حس كلي يا جريان كلي اتوتليك است. "اتوتليك" فعاليتي است كه با اهداف دروني رشد خود، صيانت نفس و خودشكوفايي، ارتباط دارد.

بنابراين، نوشتن، زبان رشد يابنده دروني است كه مرز زمان را در می‌شکند و به‌سوی زايش انگیزه‌های نوظهور خودشكوفايي درحرکت تدريجي است.

از اين منظر، نويسنده هنرمند كسي است كه از مرز بايدها و نبايدها آرام و سبک‌بال عبور كرده است و به‌جای زمان با زبان، هم‌نشین است.

منتقد هوشيار در انكشاف و درك زبان رشد يابنده دروني متن، تفكر می‌کند و ماهيت زبان و نه زمان را نقد و تحليل می‌کند [...]

گفتگو

خشونت در رفتار

سیروس مرادی

قتل رومینا به دست پدرش بهانه‌ای شده که دوباره این سؤال مطرح بشود که چرا ما این‌قدر خشن هستیم. البته هیچ تحقیق علمی تا حالا ثابت نکرده که اسکاتلندی‌ها خسیس؛ آمریکائی‌ها چاق؛ انگلیسی‌ها خونسرد و آلمانی‌ها وقت‌شناس‌اند. همه این نتیجه‌گیری‌ها به‌اصطلاح در افکار جاری است. آمارهای سالیانه نشان می‌دهد که خشونت ریشه‌های چند هزارساله در جامعه ما دارد. مثلاً ما یکی از بالاترین آمارهای درگیری خیابانی منجر به قتل راداریم. سر پرداخت کرایه و یا جای پارک ماشین همدیگر را می‌کشیم. فکر کنم نسبت به جمعیتمان تعداد اعدامی‌های بالائی هم داریم. تا همین چند سال پیش قاچاقچیان مواد مخدر را با استفاده از جرثقیل در میادین و چهارراه‌ها اعدام می‌کردند. احتمالاً فارسی از معدود زبان‌هایی باشد که فعل کشتن در آن راحت صرف می‌شود. ما فرزندانمان را تهدید می‌کنیم که اگر تکالیفش را انجام ندهد می‌کشیمش... خلاصه ما خالی‌بند هستیم و مهارت زیادی در این رشته داریم. همین‌طور خشن هستیم و سوءظن شدیدی هم به هم داریم... عرض کردم این‌ها هم مثل آن داستان اخلاقیات سایر ملل است. همیشه هم این‌طور نیست که همه آلمانی‌ها وقت‌شناس باشند. حتماً تعدادی سربه‌هوا هم در آن‌ها پیدا می‌شود. انگلیسی هم ممکن است خونسرد نباشد و خیلی هم احساساتی باشد.

حمید ژیان پور

رفتار خشونت (خشونت در رفتار) تبیین‌کننده علی ساختار شناختی (علت ساختاری) خشونت نیست. خودنمایی خشونت یعنی نماد و فراوانی آشکار خشونت، نتیجه مستقیم و بلاواسطه ساختار درون ذهنی ما از پردازش اطلاعات موقعیتی و محیطی در عمل به خشونت نیست [...]

گفتگو

تفكر انتقادي

حمید ژیان پور

منتقد در جستجوي يافتن اشتراكات اصيل تفكر هنرمند با اصالت تفكر انتقادي است. بنابراين اين دو، يعني هنرمند و منتقد، دو بخش مجزا محسوب نمی‌شوند و تقدم و تأخر ندارند بلكه به نظر می‌رسد هر دو هم‌عرض و در دو سوي انبساط تأملات تفكر انتقادي قرار دارند.

منتقد، خواننده هوشياري است كه تحت تأثیر قابلیت‌های متن به‌نقد و تحليل می‌پردازد. منتقد، فاعل و مجري نقد نيست و جهت‌گیری نقادانه ندارد. او خود هنرمند متفكري است كه سعي دارد تفكر را در عمیق‌ترین و کاربردی‌ترین شكل آن فرض آزمايي كند. نويسنده اما تنها كسي است كه مواجه فلسفي او با منتقد در بطن متن مشهود است. هر نويسنده خود يك منتقد است كه مخاطب هوشيار را تحت تأثیر توان بالقوه تعارض فلسفي متن قرار می‌دهد [...]

گفتگو

دنیای بی‌دفاع و بی‌نقاب

حمید ژیان پور

می‌اندیشم؛

دنياي زن، بی‌دفاع است...

وقتی

دنياي مرد، بی‌نقاب است...

مهرداد نوری

جمله بسیار زیبایی ست، دنیایی را در خود پنهان دارد؛ اما من بیشتر انسان را ترجیح می‌دهم تا مرد [...]

گفتگو

نویسنده و منتقد

محسن نجفی

وقتی کسی می‌گوید این شعر یا داستان خوب است یا بد یا عالی یا افتضاح فقط نظرش را گفته است؛ اما وقتی کسی می‌گوید مثلاً این داستان در شخصیت‌پردازی ضعیف است به این دلیل.

پی‌رنگ مشکل دارد به این دلایل... ساختار و فرم به این دلیل مشکل دارد و ...

از آن گذشته شکل صحیح را ارائه می‌دهد. این نقد اصولی و صحیح می‌شود.

حمید ژیان پور

فروافتادن در بی‌اعتباری؛

وقتی کسی می‌گوید این شعر یا داستان خوب است. عالی است یا خوب نیست و ضعیف است و منطق درونی اثر را بازکاوی می‌کند به سنجش پایایی یا اعتبار اثر پرداخته است و وقتی کسی می‌گوید این شعر یا داستان در شخصیت‌پردازی، فرم، شکل و ساختار اثر ضعیف است  [...]

گفتمان

غم و ناراحتی

حمید ژیان پور

می‌اندیشم؛

غم، پيغام سروش است و ناراحتي، آرزوي ديروز است.

يكي با ديگري نامحرم است...

"گوش نامحرم نباشد جاي پيغام سروش."

شهین راکی

برداشت من از این نوشتار این است که شما غم و ناراحتی را دو مقوله جدا انگاشته‌اید. این با تخیل من، این‌گونه می‌تواند قابل‌درک و لمس باشد که ناراحتی یک نوع خشم است و غم، اندوه مزمن بشر و نامحرمی‌شان باهم آیا اشاره شما به این است که انسان با خودش هم باید مدارا کند؟ [...]

گفتگو

خلق شخصیت‌های داستانی

مسعود سينايي فر:

نکته بااهمیتی که در این نوشتار ویلیام کین هست و حتی در قرن بیستم ادامه پیدا کرد، خلق شخصیت‌های ماندگار بود. امری که در داستان‌نویسی دهه‌های اول خودمان، خیلی سراغش را می‌توانیم بگیریم؛ شخصیت‌های ماندگاری را رمان نویسان اندک آن دوره خلق کردند و ما هنوز به نام آن شخصیت‌ها، رمان‌هایشان را می‌شناسیم و به یاد می‌آوریم؛ مثل زائرمحمد تنگسیر چوبک. خالد همسایه‌های محمود و بقیه سه‌گانه‌اش، شازده احتجاب گلشیری و معلم مدیر مدرسه آل احمد... اما بعد از انقلاب خیلی این مهم را، چه در رمان‌ها و چه در داستان‌ها نمی‌بینیم؛ و [...]

گفتگو

نظريه رشد پروفسور ژان پياژه

حمید ژیان پور:

به‌عنوان يك فرد آگاه و يا متخصص درباره اين تصوير اظهارنظر كنيد.

آقای پیام:

یک کلمه: فنا

حمید ژیان پور:

كمي بيشتر توضيح بدهيد...

آقای پیام:

رسوخ ابتذال به عمق جامعه. نهادینه شدن حماقت و سطحی‌نگری. در آینده نزدیک فنای تمام اصول جامعه سالم.

حمید ژیان پور:

به خاطر داشته باشيد موضوع موردبحث، "كودك" يا "نوجوان" است [...]

گفتگو

وجه مشترک ادبیات و شطرنج

مجتبی تجلی:

حداقل یک وجه مشترک بین ادبیات و شطرنج وجود دارد و آن مثل معروف است که می‌گوید: تا وقتی بلد نیستی همه می‌خواهند یادت بدهند و وقتی یاد گرفتی همه دوست دارند شکستت بدهند.

حمید ژیان پور:

ارتباط ساختاری به‌مراتب پیچیده‌تری بین ادبیات و شطرنج وجود دارد.‌ ناباکوف که خود قهرمان سن‌پترزبورگ بوده جایی گفته است ذهن رمانی‌اش برآیند دو محرک است؛ شطرنج و پروانه ‌شناسی! او در رمان «دفاع لوژین» کلمات را به‌مثابه‌ی مهره‌ها در نظر می‌آورد.

به گمانم فردوسی که واصف یکی از درخشان‌ترین مواجهات شطرنجی در تاریخ ادبیات است خود شطرنج‌بازی تمام‌عیار بوده است.

به نظر من، ادبیات، بازی نیست. درحالی‌که بازی، دوطرفه است، ادبیات بی‌طرف است [...]

گفتگو

اندیشه

آقای فرهادی:

می‌اندیشم

هرکسی بر آن می‌اندیشد که در خود سراغ ندارد.

چراکه داشته‌های واقعی را نیاز به اندیشه مجدد نیست.

سادات هاشمی:

این سؤال برایم پیش آمد که چطور دست‌ساخته‌های بشری و طبیعت و هر چه در این جهان وجود دارد، نیاز به بازآفرینی، بازسازی و بهسازی مجدد دارد تا از بین نرفته و حفظ و یا بهبود و ارتقاء پیدا کند. پس چرا نباید اندیشه انسان و آنچه در درون آدمی می‌گذرد، نیاز به بازاندیشی مداوم نداشته باشد [...]

گفتگو

حق‌طلبی

حمید ژیان پور

می‌اندیشم؛

حق‌طلبی، آرام می‌آید، به‌تدریج رشد می‌کند و جزئی از شخصيت فرد می‌شود. در اين صورت فرد با همه وجود از حقيقتي دفاع می‌کند كه در وجود او رشد كرده است و آماده می‌شود تا هستي خود را ناخواسته و به‌تدریج قرباني كند.

حق‌طلبی، رؤیاهایمان را نابود می‌کند...

سهیلا فرزاد

راستی چرا حق‌طلبی رؤیاهایمان را نابود می‌کند؟ اگر غیرازاین باشیم؛ اگر شبیه توده باشیم؛ پس چه فرقی بین ماهاست که در پی چیزی حقیقی هستیم؟ [...]

گفتگو

انتهاي هر چيزي، آغاز ابهام است

حمید ژیان پور:

می‌اندیشم؛

انتهاي هر چيزي، آغاز ابهام است...

زن، ابتداي انتهاي مبهم مرد است...

علی سوزنچی:

اما به نظر من انتهای هر چیزی، آغاز رفع ابهام است.

حمید ژیان پور:

این فرض که انتهای هر چیزی، آغاز رفع ابهام است این معنی را می‌دهد که هر چیزی که به انتها می‌رسد به منتهاي تکامل رسیده است [...]

گفتگو

تاريكي

استاد ژیان پور:

تاريكي اصالت دارد.

تاريكي، حقيقت آدم‌ها است.

شب، نمايش غم‌انگیز و یأس‌آور از تاريكي است كه خود را جای آن می‌نشاند و فريبنده است.

شب را باور ندارم

همان­گونه که غم را...

آقای نجفی:

شب بهترین دلیل برای روز است.

استاد ژیان پور:

روز دليل چيست؟

آفتاب آمد دليل آفتاب؟ [...]

گفتگو

ديكتاتور

استاد ژیان پور:

می‌اندیشم؛

ديكتاتورها با سكوت می‌رویند و در سكوت می‌میرند.

ديكتاتور، محكوم به سكوت است.

سادات هاشمی:

به نظر من عمومیت ندارد...

چه رویش و چه مرگ دیکتاتورها بیشتر با هیاهو هست تا سکوت.

ثمین دوراندیش:

امكان رويش و مرگ در سكوت هم هست!...

كمى فكر... [...]

گفتگو
عظمت شعر

حمید ژیان پور:
می‌اندیشم؛ همه عظمت يك شعر از خودشيفتگي آغاز و به شكستن آن منتهي می‌شود.

سادات هاشمی:
اصلاً متوجه منظور شما از این جمله نمی‌شوم، لطف کنید کمی در مورد منظورتان توضیح بدهید.

حمید ژیان پور:
چرا همه عظمت شعر از خودشيفتگي آغاز و به شكستن آن منتهي مي گردد؟

مختصرا به يك نمونه، مثال و مصداق اشاره و سعي خواهم كرد تا مفهوم جمله مورد ابهام را با مثال تبيين كنم.

در عالم مصاديق به نظر مي رسد رشد همواره از يك نقطه كانوني و يا هسته دروني به سمت شعاع بيروني در حركت است. شعاع حركت بيروني ابتدا حول محور هسته دروني است و به تدريج از آن دور و دور تر مي شود. در حاليكه نقطه آغاز و شروع حركت باشكوه، وابسته به نوعي شيفتگي يا تعلق به درون هسته است كه نشان دهنده نوعي خود شيفتگي است [...]

گفتگو

تخصص در اسناد تاریخی

حمید ژیان پور:

نيايش كبير؛

"خداوندا اين سرزمين را از سپاه دشمن، دروغ و خشكسالي دور نگه دار."

منسوب به داريوش كبير

سمیه یوسفی:

منسوب نیست. داریوش یکم در کتیبه بیستون دست نیاز به درگاه اورمزد می برد:

اهوره‌مرذا این کشور را بپاید از سپاه دشمن، از خشکسالی و دروغ.

اهوره‌مزدا مرا و سرای پادشاهی‌ام و این سرزمین را از آسیب دور بدار [...]

گفتگو

کودک درون

هاشم نجفی: به یک پرستار بچه جهت آرام کردن کودک درونمان نیازمندیم!

حیمد ژیان پور: كودك درون كه آرام باشد، ديگر كودك نيست.

هاشم نجفی: درصد سرکشی خیلی زیاد هست.

شاهرخ رفوگران: عاشق سرکش‌هایم.

حمید ژیان پور: كودك سركشي نمی‌کند، سربه‌سر (انديشه) شما می‌گذارد [...]

گفتگو

هشدار درباره خطر فاجعه سیل!

نسترن کیانی:

مطمئن هستم همه مسئولین استان خراسان رضوی، ازجمله شخص استاندار محترم برای تفریح هم که شده سری به دره‌های طرقبه، نقندر، زشک و سایر مناطق ییلاقی اطراف مشهد زده‌اند!

مطمئنم رستوران‌ها و ویلاهای بسیاری را در این دره‌ها دیده‌اند که نه‌تنها حریم رودخانه‌های جاری در این دره‌ها را رعایت نکرده‌اند، بلکه در موارد قابل‌توجهی خانه بر روی رودخانه ساخته‌اند!

این‌جانب به‌عنوان هواشناس اخطار می‌دهم که تمام این دره‌ها دارای پتانسیل "سیل ناگهانی" (Flash flood) هستند. سیلی متفاوت از سیلاب گلستان [...]

حمید ژیان پور:

بيان علمي، بيان متواضعانه است. ازاین‌جهت كه؛ علم به تبيين رابطه علي ميان دو يا چند متغير می‌پردازد و نتيجه مبتني بر فرضيه محتمل پژوهشگر، بيان می‌شود.

ازاین‌رو از ابزار هشدار و اتمام‌حجت در اقناع مخاطب خود استفاده نمی‌کند.

بيان علمي، بيان متواضعانه است و بر گفتگوي تأمل‌برانگیز براي بررسي عمیق‌تر و دقیق‌تر جوانب موضوع تأکید دارد [...]

گفتگو
یکی بود. یکی نابود

شاهرخ رفوگران: چنانچه کلمه نخست، واژه‌ی عشق باشد، این جمله را چگونه درک و معنی می‌نمایید.
عشق یعنی: یکی بود، یکی نابود.
حمید ژیان پور: به نظر من جمله تأمل‌برانگیز نيست و گوينده نتوانسته است مفهومي درخور تأمل بيان كند.
به معني جمله توجه كنيد.
"عشق يعني يكي بود و يكي نابود"
اگر عشق "بود" است (هستي است كه قائم‌به‌ذات است) [...]

گفتگو

مدیران کارآمد

(کانال اختصاصی دکتر خدایی)

یکی از دلایل اصلی شرایط کنونی کشورمان، رویکردهای مدیریتی خاص دولت‌های بعد از انقلاب است. این نوع رویکرد مشکلات زیادی برای رشد و توسعه کشور ایجاد نمود و سرمایه‌های عظیم کشور ازجمله ثروت بزرگ نیروی جوان، نفت و گاز و... را نابود کرد.

ویژگی‌های مشترک مدیران کوتوله:

• فاقد دانش، توانایی و شایستگی لازم هستند ولی با اطلاعات سطحی که دارند در مورد هر چیزی اظهارنظر می‌کنند.
• حوزه مدیریتشان به‌مثابه ملک شخصی است که بر اساس سلیقه و به فراخور زمان از آن هزینه می‌کنند [...]

گفتگو

فریبکاری و شکست

علی حاتم:

بقول آدورنو و هورکهایمر در کتاب دیالکتیک روشنگری: "عقل همواره بین فریبکاری و شکست، فریبکاری را انتخاب می‌کند." یا به بیانی دیگر اکثر انسان‌ها بین بقا و اخلاق، بقا را انتخاب می‌کنند.

حمید ژیان پور:

در این دیدگاه به نظر می‌رسد قبول شکست، فریبکاری محسوب نمی‌شود. در این صورت این فرض محتمل است که در دیدگاه "هورکهایمر" میان فریبکاری و نقیض آن فاصله‌ای قابل‌تصور است که "انتخاب" در آن میل به جاری شدن دارد. محتمل بودن این فرض که قبول شکست، فریبکاری محسوب نمی‌شود، نشان می‌دهد که عقل در انتخاب مجبور نیست بلکه معذور است زیرا برای موقعیتی که عقل با آن مواجهه است دو وضعیت وجود دارد (فریبکاری و شکست) نه یک وضعیت [...]

گفتگو
انتخاب فلسفه

احمد قمشه:
فلسفه برای همگان نیست برای کسانی است که آن را برمی‌گزینند.

حیمد ژیان پور:
ازآنجاکه مفهوم "انتخاب" خود مفهومي فلسفي است (به اين معني كه وابسته به مفاهيم فلسفي است) و مفاهيم فلسفي در جامعيت، گستردگي و كليت مقدم بر اجزاء و لوازم وابسته به خود است و به آن معنا می‌بخشد، بنابراين به نظر می‌رسد فلسفه ما را (هستي ما را) دربرمی گيرد و عكس آن (انتخاب فلسفه (در برگرفتن) صحيح منطقي نيست) ازاین‌رو ما قادر نيستيم تا فلسفه را انتخاب كنيم (جامعيت آن را در بر بگيريم) [...]

گفتگو

معرفت‌شناسی و هستی‌شناسی دین

حمید ژیان پور:

در مورد "دین"، رویکرد معرفت‌شناسی (Epistemology) به چگونگی شکل‌گیری و کارکرد دین می‌پردازد، در این رويكرد موقعيت تاريخي "دين" با استفاده از گزاره‌های سلبی و ايجابي، بررسی می‌شود. در این خصوص، معرفت‌شناسی عمدتاً رویکردی کلامی است که از فلسفه نیز کمک می‌گیرد بااین‌حال به ماهیت و هستی دین نمی‌پردازد و در این مورد نمی‌تواند به ابهامات هستی شناسان (Ontologists) پاسخ دهد. درحالی‌که آنتولوژی دین (هستی‌شناسی دین) کارکردهای زمینه‌های نوظهور تاریخی دین و نقش تحول‌آفرینی آن در ایجاد نوعی تجدد نوظهور را مبنای تحلیل هستی‌شناسی دین قرار نمی‌دهد. ازاین‌رو دین را نه در کارکرد پدیدارشناسی که در سازه گرایی، آن‌گونه که هستی آن نزد افراد انتزاع و انتفاع می‌شود بررسی می‌کند. ازاین‌رو به نظر می‌رسد، رویکرد معرفت‌شناسی دین رویکرد کاملاً فلسفی نیست و بر جهت­گیری‌های کلامی و اثبات معرفت دینی استوار است.

احمد قمشه:

فیلسوفان ما درواقع متکلم بوده و از فلسفه جهت اثبات دین سود برده‌اند [...]

گفتگو
ابزوردیسم (کامو و بکت)

علی حاتم:
آلبرکامو رساله‌ی فلسفی مشهور خود "افسانه سیزیف" را سال ۱۹۴۲ منتشر کرد. اثری متأثر از فضای جنگ جهانی دوم و تمام فجایعی که از ابتدای قرن بیستم تا آن زمان رخ داده بود.
پرسش اصلی کامو این است که ما چگونه می‌توانیم با وضعیت ابزورد مواجه شویم. ابزورد در نظرات کامو اصطلاحی است فنی برای نشان دادن تناقضی که بین بی‌معنایی هستی و میل مفرط انسان در یافتن معنا وجود دارد. ما همواره تلاش می‌کنیم معنایی را به جهان هستی نسبت دهیم، حال‌آنکه جهان هیچ معنا و هدفی ندارد. در تقابل با بی‌معنایی و پوچی ناامیدکننده‌ی زندگی ازنظر کامو هفت نوع واکنش وجود دارد [...]

مولوی و صوفی­ گری

(احمد کسروی (برگرفته از "در پیرامون ادبیات"))

شما می‌دانید که مولوی از سران صوفی­گری به شمار می‌رفته. باز می‌دانید که صوفی­ گری یکی از گمراهی‌های بزرگ می‌بوده این خود آسیب بزرگی برای ایران بلکه برای سراسر اسلام بوده که صوفی­ گری از روم به شرق آمده و بدانسان رواج گرفته است؛ و آن آسیب، بسیار بزرگ‌تر گردیده هنگامی‌که صوفیان شعر را افزار کار خود گرفته‌اند [...]

گفتگو

حمید ژیان پور:

مولوي، رسن انديشه؛

"کسروی" اندیشمندی است که با دوربینی و کوربینی درافتاد. تدقیق او در مستندات پیشینه غنی تاریخ اجتماعی ایران، از او یک تاریخ‌نگار اجتماعی ساخت که در ریزبینی جزییات و تأمل در فرجام سرنوشت تاریخی ایرانیان آریایی، اصالت را به باورهای کهن و اصیل می‌دهد. او بازگشت به فرهمندی را در احیاء اصالت گذشته‌های دور می‌دید [...]

گفتگو

نقد ادبی

الهام اسداللهی:

در نقد روان‌کاوانه قدیمی، نگرش نویسنده موردبررسی قرار می‌گرفت. دقیقاً همان کاری که فروید در تک‌نگاری‌اش از آثار لئوناردو داوینچی انجام داد؛ یعنی با بررسی تابلوهای داوینچی و زندگی‌نامه او نوعی آسیب نگاری روانی از داوینچی ارائه داد؛ و نیز در ارتباط با شکسپیر و اثر معروفش هملت. (شکسپیر نمایشنامه هملت را بلافاصله بعد از مرگ پدرش نوشت.) و بعدها در مورد داستایوفسکی و آثارش...

همین‌طور کاری که ماری بناپارت شاگرد فروید در مورد آلن‌پو و رابطه وی با مادرش و آثارش، پو را در پرتو این‌ها قرایت کرد [...]

گفتگو

حد وسط در اخلاق

مریم علیخانی:

مولوی از منتقدین نظریه حد وسط در اخلاق است که یکی از نظریات بسیار رایج در بین دانشمندان اسلامی است. اشکالی که وی به این ایده وارد می‌کرد این بود که در بسیاری از موارد اول و آخر یک موضوع مشخص نیست که بتوان وسطش را معین نمود و نیز این‌که بسیاری از اصول اخلاقی نسبت به افراد متغیر است.

حمید ژیان پور:

اخلاق نظری و اخلاق عملی؛

اخلاق نزد متفکران اسلامی برخلاف صاحب‌نظران غربی در دو بخش اخلاق نظری و اخلاق عملی، قابل تبیین است. در اخلاق نظری از اموری ذاتی، مطلق و نسبی و یا تعیینات ذاتی اخلاق به ما هو اخلاق که منشأ زیربنای چیستی و ماهیت آن است سخن می‌رود [...]

نیچه و نقد دکارت

(فردریش نیچه)

نیچه بسیاری از نظرات و احکام فیلسوفان بزرگ و نظام ساز را محصول پیش‌فرض‌های زبان می‌دانست. ازنظر وی عباراتی نظیر "یقین بی‌واسطه" و "شناخت مطلق" حاصل تناقض میان اسم و صفت و همچنین عادت‌های زبانی است. به‌طور مثال، نیچه یقین بی‌واسطه‌ی جمله‌ی مشهور دکارت "من می‌اندیشم، پس هستم" را حاصل تصدیق‌های نسنجیده و پیش‌فرض‌های زبانی قلمداد کرد و نوشت [...]

گفتگو

حمید ژیان پور:

انديشگي مغلوب تصور ما درباره تعقل ما است.

در مورد تصدیق زبانی، اگر بپذیریم رخداد تعلیق زبان، برخاسته از تصدیق‌های نسنجیده و پیش‌فرض‌های زبانی است که پیشاپیش فرد نزد خود آن را تعیین کرده است در این صورت فهم زبان نیازمند تصدیق یقین بی‌واسطه است. ازآن‌رو که نیچه، اندیشگی را مفروض زبان روایی فرد از تصدیق درون خود می‌داند، به نظر می‌رسد او با استفاده از تأمل در بن‌مایه فهم مشترک تصدیقات زبان به این فرضیه در مورد یقین بی‌واسطه دست‌یافته است [...]

گفتگو

فلسفه و زن

حمید ژیان پور:

می‌اندیشم؛

تا فلسفه هست، زن تنها نیست.

فلسفه انسان را به درک پیچیدگی‌های زیبا نزدیک می‌کند و در مقام بهت و تحسین انسان را متوجه ظرافت‌های پیچیده‌ای می‌کند که زن‌ها واجد آن هستند.

"خیلی وقت‌ها، مردها با درک پیچیدگی‌های زنانه، او را ترک می‌کنند" [...]

گفتگو

وهم اندیشگی و تحیر

حمید ژیان پور:

ما تصور می‌کنیم كه می‌اندیشیم...
انديشگي مغلوب تصور ما درباره تعقل ما است. پيچيدگي اما ناظر بر استعداد بالقوه انديشگي است كه می‌تواند از مرز تصور عبور كرده و به تدبر در تحير برسد. به‌عنوان‌مثال وقتي خود را در آينه می‌بینیم تصوير و تصور خود را می‌بینیم؛ اما وقتي به تعميق باطني در عمق مفهوم "خود" می‌رسیم از مرز تصور عبور كرده و به تدبر در تحير ذات خود نزديك می‌شویم.
تحير در ذات اگرچه انديشگي است اما استعداد ما را براي درك پیچیدگی‌های مبهم، نشان می‌دهد. استعداد درك پیچیدگی‌های مبهم قابلیت فهم مفهومی از "خود" است كه در بالای سر انديشه (خردورزي) قرار دارد و بر بلنداي انديشه، توجه ما را متحيرانه به‌سوی فهم ذات جلب می‌کند [...]

گفتگو

فریاد

حمید ژیان پور:

می‌اندیشم؛

فریاد، نه فریضه است نه فضیلت، فاجعه است.

خانم سوسن: گاهی هم تخلیه‌ی احساسات فروخفته است که می‌توان بر سر کوه فرو ریخت.

حمید ژیان پور:

مثلث تفکر، سه جزء دارد. هوش-حافظه-احساس.

ازآنجایی‌که تخلیه روانی، برون‌رفت احساسات است، "فریاد" محسوب نمی‌شود، عملی هوشمندانه است [...]

گفتگو

مقصود و مقصد

آقای سلامت:

یک جمع نکوشیده رسیدند به مقصد

یک قوم دویدند و به مقصد نرسیدند!

حمید ژیان پور:

ممكن است كسي نكوشيده به مقصود برسد، اما بعيد به نظر می‌رسد به مقصد برسد.

اين فرض وجود دارد كه؛

"مقصود"، معرف انگیزه‌ها و خواسته‌های ما است و گستره دامنه آن به‌اندازه وسعت نيازهاي هر فرد تعيين می‌شود، درحالی‌که به نظر می‌رسد "مقصد"، منتهايي است كه نه در دامنه فهم نيازهاي هر فرد، بلكه در گستره فرايند رشد تعريف می‌شود و تا بی‌منتها ظرفيت رشد متعالي انسان به ما هو انسان پیش‌رونده است[...]

گفتگو

انانیت و درد و رنج

(مصطفی ملکیان)

حمید ژیان پور:

آقاي ملكيان "انانيت" را وسيله رهايي از درد و رنج معرفي می‌کند و بر اين انگاره است كه منطبق با ديدگاه مولانا "چنين نيست كه نشود از درد و رنج گريخت." بنابراين می‌توان زندگي تصور كرد كه در آن درد و رنج از طريق فرو كاستن "انانيت" و يا به‌کلی زایل كردن آن، "جهان هستی را بدون درد و رنج تجربه کرد".

در دیدگاه ایشان "من" یا "انانیت" نقطه محوری جلب منفعت شخصی است و نسبت منافع انسان را با آنچه او برای آن در زندگی مجبور است تا متحمل درد و رنج بشود، تبیین می‌کند. او همچنین درد و رنج را نوعی قبض می‌داند و رهایی از آن را نوعی گشادگی که رهایی از ایگو یا "من" آن‌گونه که با تعالیم اسلام و آموزه‌های مولانا سازگار است نیز معرف آیین بودا است[...]

گفتگو

کارکرد مغز و دور تسلسل

آقای علی:

ازآنجایی‌که ما تحت سیطره کارکردی مغز هستیم چگونه می‌توانیم مفهومی بسازیم که تحت تأثیر کارکرد مغز نباشد و اگر این‌گونه باشد در دور تسلسل معنی تا ابد گرفتار خواهیم بود. آن موقع دست‌یابی به معنا چه ارزشی می‌تواند داشته باشد و اگر مفهوم‌سازی، نتیجه کارکردها و امکانات مغز نیست، پس نتیجه چه فرایندی است که دچار دور تسلسل نشود.

حمید ژیان پور: نفی نفع

در نظر بگیریم پیچیده‌ترین ربات‌های هوش مصنوعی "تحت تأثیر سیطره" کارکرد برنامه‌های فوق پیشرفته فرآیندهای عالی خود هستند که از مغز انسان شبیه‌سازی‌شده است. در این صورت چرا در مدل‌های پیشرفته هوش‌های مصنوعی "مفهوم" ایجاد نمی‌شود؛ اما در انسان مفهوم ایجاد می‌شود و موجب رشد فرآیندهای عالی مغز می‌گردد [...]

گفتگو

اراده آزاد

شهاب خطیب زاده: اراده آزاد هم لزوماً خیلی معنی شفاف ندارد... ساختن مفهوم برای هر چیز، شامل زندگی، ظاهراً نتیجه یک سری کارکردها و امکانات مغز است... البته به‌هرحال ظاهراً برای بقا کاربرد داشتند...

حمید ژیان پور: اگر اين فرض را در نظر بگيريم كه ساختن مفهوم براي هر چيزي ازجمله اراده آزاد، نتيجه كاركردها و امكانات مغز است، بايد بتوانيم حكمي شفاف در مورد چگونگی فهم اين فرض ارائه بدهيم كه آن حكم خود مشمول كاركرد مغز نشود [...]

گفتگو

روشنفکر دینی و مفهوم زندگی

حمید ژیان پور: معنویت، عقلانیت؛

نسبت میان عقل و عقلانیت مانند نسبت میان دین و دین‌داران است. در این میان معنویت، برخاسته از تعامل میان عقلانیت و دین‌داری است. درحالی‌که به نظر می‌رسد دین و عقل مفاهیمی کلان هستند که بر بلندای اندیشه انسان، تحیر می‌آفرینند و در انبساط مفاهیم درونی خود، رشد یابنده و تکاملی هستند. از این منظر باورهای دینی رویکردهایی است که به نظر می‌رسد بیشتر وابسته به زمینه‌ی زندگی اجتماعی انسان است و مانند عقلانیت در بستر الزامات زندگی اجتماعی رشد می‌یابد [...]

درک مفهوم تنانگی زن

(حسام محمدی)

بازجو، سیلی محکمی به‌صورت زن می‌زند و برگه‌های اعتراف را به طرفش پرت می‌کند! و با صدای بلند فریاد می‌زند، تمام آنچه نوشته‌ای دروغ محض است، تو یک فاحشه‌ای، یک فاحشۀ دروغ‌گو... زن اما تنها، خیره به چشمان بازجو می‌نگرد و ناگه چشمانش باریدن می‌گیرد... و زیر لب آرام زمزمه می‌کند، من جز راست چیز دیگری ننوشته‌ام... .

بازجو اما راست می‌گوید، زن در نوشتار فاحشه است... فاحشه از آن بابت که او کلمات را لوده می‌کند و نظمشان را بر هم می‌ریزد و کثرت را چاشنی نوشتارِ خود می‌کند، او به همان شکلی که ویرجینیا وولف می‌گفت، به هنگام نوشتن به بطری آبی می‌ماند که سروته شده باشد و کلمات از آن با نهایتِ سرعت به بیرون می‌ریزند... در نوشتارِ زنانه است که کلمات عطر زنانگی بر خود می‌گیرند و زنگِ احساسات همراه با طبیعتی شهوانی از درون کلمات به‌سرعت به بیرون تراوش دارند [...]

گفتگو

حمید ژیان پور: اگر مفروض است "وقتی‌که یک زن از زنانگی‌اش می‌گوید، ما را وارد نوعی بی‌کرانگی نامفهوم می‌کند که او سال‌ها در آن مخفیانه زیسته است." پس چگونه است که قلم در تنانگی عشوه‌های مخفیانه او به رقص می‌آید و مرد را به مفهوم عمق ناپیدای وجود زن نزدیک می‌کند؟...

اگر این‌گونه است که "این خوانش مردانه از بطن یک زن است که امکان (امکان فهم عمیق) را از طرف مقابل خود می‌گیرد تا آن‌گونه که خود می‌خواهد قواعد بازی را تنظیم کند..." چگونه زن وارد نوعی بیان بی‌کرانه نامفهوم از خویش می‌شود و مرد را در عمق ناپیدای خود جذب می‌کند [...]

با کی حرف بزنم؟

(حمید سلطان‌آبادیان)

با کی حرف بزنم؟ آدم‌ها حواسشان پرت است. این را به تجربه دریافته‌ام. گوش می‌کنند اما حواسشان نیست. چشمشان راه می‌کشد به جاهای دور. جایی که نباید لبخند بزنند، لبخند می‌زنند. جایی که باید سکوت کنند، حرف می‌زنند. با کی حرف بزنم؟ با درخت؟ با آسمان؟ با دیوار؟ با خودم؟ آدم‌ها دل‌مشغولی‌های خودشان را دارند. دغدغه‌های خودشان را دارند [...]

گفتگو

حمید ژیان پور: صاحب‌قلم در انتهاي تجرد به سر می‌برد.

حمید سلطان‌آبادیان: آیا «انتهای تجرد» یک وضعیت خاص است؟

حمید ژیان پور: وضعيت خاصي است كه قلم شما معرف آن است. در اين وضعيت به نظر می‌رسد تجرد را تا به انتهاي عمق ظرفيت جذاب آن درك کرده‌اید. مراقب باشيم پوچي در انتهاي عشق به وجود می‌آید مگر آن‌که تغيير وضعيت بدهيم [...]

بلوغ انسان قبل یا بعد از عاشقی

گفتگو

حمید ژیان پور: انسان وقتی عاشق می‌شود، بالغ می‌شود...

سادات هاشمی: عشق واقعی، نشانه بلوغ است و آمادگی برای پذیرش دیگری و مهم‌تر آمادگی بخشیدن عشق وجودی خود به دیگری و از خود گذشتن برای دیگری و شریک شدن در همه‌چیز با او.

حمید ژیان پور: برخی معتقد هستند: انسان وقتی بالغ می‌شود، عاشق می‌شود [...]

استحاله فرهنگی

داشتن اجداد و پیشینیان و مشاهیر، اسمش فرهنگ نيست. بهش میگن تاریخ غنی!

فرهنگ، طرز رفتار و برخورد مردم جامعه با همديگر است.

گفتگو

استاد ژیان پور: به نظر می‌رسد در متن، مغالطه وجود دارد.

سمیه یوسفی: ضمن این‌که معنای فرهنگ را هم عملاً محدود کرده است؛ یعنی فقط به یک‌چیز تنزل داده و مشخص است که نویسنده‌ی متن، معنای فرهنگ را نمی‌دانسته که در جمله اول می‌گوید فلان چیزها نیست و از آن جمله نتیجه می‌گیرد که فلان چیز هست [...]

احساس تنهایی، معرف تنهایی نیست

گوستاو یانوش (گفتگو با کافکا)

اگر غمگین در مقابلِ تو بایستم

و از غمم برایت بگویم، تو چه می‌فهمی؟

همچنان وقتی‌که برای تو از جهنم می‌گویند، آیا تو گرما و دردناک بودنِ آن را درک خواهی کرد [...]

گفتگو

استاد ژیان پور: با خود می‌اندیشم که اگر من می‌توانم مفهوم این سخن کافکا را درک کنم، در این صورت توانسته‌ام به فهم موضوع غم از دیدگاه کافکا نزدیک بشوم. پس چگونه است که کافکا درک و فهم غم را ناممکن می‌داند؟ به نظر من کافکا درک ماهیت غم را آن‌گونه که هر فردی آن را نزد خود شکل می‌دهد ناممکن می‌داند او تلویحاً بیان می‌کند که درک ماهیت و چیستی مفهوم غم وابسته به موضوع و ماهیت غم و اندوه نیست بلکه وابسته به آن چیزی است که هستی غم و اندوه را آن‌گونه که فرد درک می‌کند، به وجود می‌آورد [...]

در سادگي نوعي پيچيدگي وجود دارد

آقای نجفی: آدم‌های ساده را دوست دارم. کسانی ‌که بدی‌ها را باور ندارند و به همه لبخند می‌زنند.

می‌توان ساعت‌ها، آن‌ها را مانند تابلوی زیبایی تماشا کرد، آن‌ها بوی ناب آدمیت می‌دهند.

استاد ژیان پور: كسي كه درك كرده است بدی‌ها را باور نكند و به همه لبخند بزند، انسان ساده‌ای نيست. اين انسان براي رسيدن به‌سادگی قابل‌فهم، از پیچیدگی‌های زيادي عبور كرده است [...]

زنان عاشق آفریده شده‌اند یا معشوق؟

حمید ژیان پور: به این می‌اندیشیدم: زنان عاشق آفریده شده‌اند یا معشوق؟

سادات هاشمی: زنان معشوقانی عاشق‌اند که وجودشان را با عشق سرشته‌اند و چون عشق را از آنان گرفتی، دیگر کسی بنام زن وجود نخواهد داشت.

حمید ژیان پور: یعنی عاشق معشوق بودن هستند؟

سادات هاشمی: هم عاشق و هم معشوق، عاشق معشوق‌اند و معشوق عاشق [...]

گل نیلوفر مرداب

 استاد ژیان پور: بزرگ شدن، بالیدن گل نیلوفری است که در تاریکی مرداب به‌آرامی اما باشکوه و زیبا می‌روید...

سادات هاشمی: نیلوفر مرداب خیلی قشنگ است، اما چرا برخلاف گل‌های دیگر، کسی رغبت به چیدن این گل ندارد؟ به خاطر زیبایی و شکوه بیش‌ازحدش یا به خاطر مکان روییدن این گل؟

استاد ژیان پور: باهم بیندیشیم و اظهارنظر کنیم [...]

زبان معلم، زبان ساده نيست، زبان علم است

آمنه ابراهیمی: اگر ما به‌عنوان معلم و یا نویسنده و هر کس دیگر که در قلمرو مطالعه و تحلیل قدم می‌زنیم زبان گفتاری و نوشتارمان را ساده و روان کنیم کار واقعاً سخت و مهمی انجام داده‌ایم. این‌گونه تأثیر گفتار و نوشتارمان بیشتر است. در غیر این صورت کسی جز تعدادی اندک از مخاطبان منظور ما را نخواهد فهمید. بنده که شاگرد کوچکی در عرصه تاریخ و فرهنگ هستم یکی از آرزوهایم چنین رویکردی است که هنوز بدان دست نیافته‌ام.

استاد ژیان پور: هميشه در سادگي مقدار زيادي سوءتفاهم وجود دارد، كه مانع درك عمیق‌تر است. ازاین‌رو فلسفه ساده نيست[...]

انسان‌ها را به انسان بودنشان بخواهید

(مجله ژوان)

شما چقدر از پوشش و ظاهر انسان‌ها قضاوت می‌کنید؟ و حتی شاید آن‌ها را پس می‌زنید؟

انسان‌ها را به شعور و شخصیت و اصالت آن‌ها بشناسید نه به لباس ظاهری. انسان‌ها را به انسان بودنشان بخواهید[...]

  نقد و تحلیل

استاد ژیان پور: من در تحلیل و نقد متون به ایرادگیری نمی‌اندیشم و آن را هدف خود نمی‌دانم. اساساً ماهیت تحلیل، مبتنی برسازه مفهومی گزاره متن است و درصورتی‌که در تحليل و نقد مبتني بر شواهد مستدل و منطقي روایی روابط درون ‌متن، باشد، آنچه ارائه خواهد شد، خارج از مفاهیم وابسته به درون ‌متن نخواهد بود[...]

فروغ فرخزاد و جنسیت زنانه

(فریدون فرخزاد)

فروغ خیلی زیاد گریه می‌کرد، من نمی‌فهمیدم چرا!

بعدها که بزرگ‌تر شدم و شعر گفتم و خودم با مردم زمانه طرف شدم و شنیدم که چطور راجع به من قضاوت می‌شود، گریه کردم و فهمیدم که چرا فروغ آن زمان گریه می‌کرد!

 گفتگو

مژگان بیانی: گریستن در زنان نشانه‌ای از کارکرد هورمونال صحیح است. اکسی توسین همان جادوی رقت قلبی در جنسیت زنانه است که در تسهیل زایمان و شیردهی وابستگی عاطفی بین مادر و ‌شیرخوار در زنان وجود دارد. زنان به‌واسطه عملکرد غالب نیمکره راست مغز که به آن‌ها تفکر پازلی می‌دهد و درک عمیق فضای بصری، به‌سادگی گمشده‌های یک فضای بصری را درک می‌کنند و برای فهماندن آن به جنس مخالف از تحریک احساسی استفاده می‌کنند و مهم‌ترین تحریک از طریق همدلی عاطفی با تأثر همراه گریستن است [...]

ممنوعیت ذبح و قربانی در عربستان

ولیعهد عربستان: ازاین‌پس به‌جای کشتن حیوانات در مراسم حج، به ازای هر زائر یک درخت در عربستان کاشته می‌شود! 

 گفتگو

اعظم چنارانی: چنین تحول ژرف و شگرفی در اعتقادات، آن‌هم در خاستگاه اسلام، بسیار ناباورانه و غیرقابل‌تصور است!

ثریا تاج نیا: واقعاً خوشحال شدم که از شدت خشونت در مراسم حج کم شده و فقط چیزی که علما باید پاسخ بدهند این است که این جایگزینی با اصل مراسم تداخل و منافات ندارد...؟!

شهین راکی: امیدوارم درست باشد. تغییر خوب و پیشرفت در هرکجای جهان باشد خوب است و باعث امیدواری [...]

انديشه شاملو

(احمد شاملو)

آن‌که می‌گوید دوستت دارم

خنیاگر غمگینی است

که آوازش را ازدست‌داده است

ای‌کاش عشق را

زبان سخن بود [...]

گفتگو

استاد ژیان پور: شاملو عمیقاً معتقد بود که عشق الزاماً زبان سخن ندارد.

"آن‌کس که می‌گوید دوستت دارم خنیاگر غمگینی است که آغازش را ازدست‌داده است" مفهوم خنیاگر غمگین و آغاز، اشاره به چیست؟

نازنین یارمند: فکر می‌کنم در رابطه با سالگرد خاموشی اسطوره تکرار نشدنی، نیما، پدر شعر نو و ادبیات ایران باشد[...]

درک کردن چیست؟

آقای نجفی: درک کردن یک زن کار سختی نیست! فقط مرد می‌خواهد...

استاد ژیان پور: یعنی تلاش و پایمردی لازم است؟

آقای نجفی: یقیناً.

استاد ژیان پور: به نظر من، خير.

آقای نجفی: چرا؟ مردانگی صفت تشبیه است [...]

انانیت

 (مصطفی ملکیان)

هر چه از زندگی‌مان می‌گذرد باید لذت‌های عمیق‌تری را تجربه کنیم و هر چه لذت‌هایمان عمیق‌تر باشد اخلاقی‌تر زیسته‌ایم. لذت‌های عمیق با خود فراموشی برساخته می‌شود با اندیشیدن به شادی دیگران. ازاین‌روست که می‌توان مادرانگی را برترین شیوه زندگی دانست؛ و هم ازاین‌روست کسی که خود را تا بدان حد فراموش می‌کند که انانیتش به صفر می‌رسد به انفجار آرامش دست می‌یابد.

گفتگو

حمید ژیان پور: می‌اندیشم با اين بخش از تفكر آقاي ملكيان در مورد انانيت خود فراموش‌شده نمی‌توانم موافق باشم. به نظرم چنين اتفاقي تا اين اندازه خجسته نيست [...]

وابستگي فرهنگي

بهرام بني نجار: بدترين وابستگي از ميان وابستگی‌های نظامي، اقتصادي، سياسي و غيره وابستگي فرهنگي است و تا فرهنگ درست نشود رشد ايجاد نمی‌شود.

حميد ژيان پور: من عمیقاً معتقدم وابستگي فرهنگي اصطلاح نادرست و مغالطه آميز است. فرهنگ مشمول وابستگي و تهاجم نمی‌شود.

سميه يوسفي: فرهنگ مشمول دادوستد و تعامل می‌شود. پويا است و چه بخواهيم و چه نخواهيم تأثير می‌گذارد و تأثير می‌پذیرد [...]

گفتگو

چرا عقب‌مانده‌ایم

ناصر کشمیری

هیچ‌گاه عاقبت اقداماتمان را و اینکه چطور خواهد شد در نظر نمی‌آوریم. بدون فکر و منطق و استدلال، فقط کورکورانه دنباله‌رو احساسات هستیم و هر چه دلمان خواست و هر چه دلمان را خنک کند انجام می‌دهیم و وقتی با نتیجه قهری اعمالمان یعنی شکست روبرو شدیم، ابتدا با توسل به‌زور و قلدری و خشونت و فحاشی، و اگر نشد دروغ و تقلب و تشبث و گریه و التماس، و اگر نشد با نذرونیاز به درگاه خدا و پیغمبر و امام و امامزاده و حضرت عباس و یا هر وسیله مشروع و نامشروع دیگری که پیدا کنیم متوسل می‌شویم تا خود را از مخمصه برهانیم. این بی‌نظمی و بی‌برنامگی و بی‌توجهی نه‌تنها در کار یک فرد و یا یک خانواده و یا یک شهر بلکه در تمام مملکت و همه‌جا پیداست. (علی محمد ایزدی)

حمید ژیان پور

در یک تحلیل اولیه و در اولین سطح به نظر می‌رسد می‌توان دریافت که این سخنان "بدون فکر و منطق و استدلال، فقط کورکورانه دنباله‌رو احساساتی" که نویسنده احساس کرده و خواسته تا دل را از آتش قهری غلبه احساس، خنک کند و نتیجه را به یک "فرد، خانواده و جامعه و در تمام مملکت" نسبت بدهد، بیان‌شده است[...]