متن و منتقد

گفتگو

هشدار درباره خطر فاجعه سیل!

نسترن کیانی:

مطمئن هستم همه مسئولین استان خراسان رضوی، ازجمله شخص استاندار محترم برای تفریح هم که شده سری به دره‌های طرقبه، نقندر، زشک و سایر مناطق ییلاقی اطراف مشهد زده‌اند!

مطمئنم رستوران‌ها و ویلاهای بسیاری را در این دره‌ها دیده‌اند که نه‌تنها حریم رودخانه‌های جاری در این دره‌ها را رعایت نکرده‌اند، بلکه در موارد قابل‌توجهی خانه بر روی رودخانه ساخته‌اند!

این‌جانب به‌عنوان هواشناس اخطار می‌دهم که تمام این دره‌ها دارای پتانسیل "سیل ناگهانی" (Flash flood) هستند. سیلی متفاوت از سیلاب گلستان!

اختلاف "سیل ناگهانی" با "سیلاب" در این است که در "سیلاب" آب به‌تدریج بالا می‌آید و آرام‌آرام مناطق اطرافش را در برمی‌گیرد. با توجه به کند بودن این فرایند، در چنین سیلاب‌هایی تلفات انسانی کم است و بیشتر خسارات مالی وارد می‌شوند. چنان چه همه شاهدیم!

"سیل‌های ناگهانی" (Flash flood) اما حاصل وقوع رگبارهای شدید در دره‌هایی با شیب تند هستند که دارای پوشش گیاهی اندک می‌باشند؛ زیرا زمان تجمع در چنین حوضه‌هایی بسیار کوتاه است.

در "سیل‌های ناگهانی" (Flash flood) سرعت و انرژی جنبشی آب به‌شدت زیاد است. این‌ نوع سیل‌ها در کمتر از یک ساعت، ابتدا تا انتهای تمام این دره‌هایی که نام بردم‌ را می‌پیمایند و هرچه بر سر راهشان باشد ویران می‌کنند و از بین می‌برند!

آقای استاندار محترم!

مسئولین ذی‌ربط گرامی!

به خاطر داشته باشید این‌جانب به‌عنوان یک متخصص هواشناسی که ۲۷ سال است در این زمینه کار پژوهشی و آموزشی می‌کنم، به شما اخطار دادم! اگر تاکنون چنین سیلی نیامده دلیل بر عدم وقوعش نیست! چنان چه شاهد هستید سیل گلستان با دوره بازگشت ۵۰ ساله رخ داده است! مراقب باشید که این دوره بازگشت سیل‌های ناگهانی برای دره‌های ییلاقی اطراف مشهد، هرلحظه ممکن است به سرآید! شاید در همین زمان مسئولیت شما! و اگر رخ دهد سخن از خسارت ‌مالی نیست، نگرانی از تلفات جانی بسیار است که فاجعه‌ای را رقم خواهد زد!

این تمام کاری است که از من ساخته بود!

من آنچه شرط بلاغ است با تو می‌گویم

تو خواه از سخنم پند گیر و خواه ملال

حمید ژیان پور:

بيان علمي، بيان متواضعانه است. ازاین‌جهت كه؛ علم به تبيين رابطه علي ميان دو يا چند متغير می‌پردازد و نتيجه مبتني بر فرضيه محتمل پژوهشگر، بيان می‌شود.

ازاین‌رو از ابزار هشدار و اتمام‌حجت در اقناع مخاطب خود استفاده نمی‌کند.

بيان علمي، بيان متواضعانه است و بر گفتگوي تأمل‌برانگیز براي بررسي عمیق‌تر و دقیق‌تر جوانب موضوع تأکید دارد.

نسترن کیانی:

جناب ژیان پور فرمایش شما صحیح است.

اما شرایط زمان و مکان را هم باید در نظر گرفت. یک پزشک در مطب همراه با نوشتن نسخه توصیه‌های لازم را با لبخند می‌گوید. ولی همین پزشک در شرایط اورژانس مثل سکته یا ایست قلبی چندین سیلی به‌صورت و یا ضربه‌های شدید به قفسه سینه می‌زند و یا مادر که می‌بیند استخوانی در گلوی فرزندش گیرکرده و احتمال خفگی هست با زدن ضربه‌های شدید به پشت فرزند درصدد نجات است. ملاطفت و مهربانی و خلق خوش در آن لحظه کاربردی ندارد... پس زمان و مکان را در نظر بگیریم که هرچه می‌کشیم از تعارفات احمقانه مسئولین زی ربط است که لطفاً "مسیر رودخانه‌ها را با ریختن آشغال و پارک اتومبیل و... مسدود نکنیم و چون قانون با شدت اعمال نمی‌شود مشاهده کنید در ییلاقات شاندیز و طرقبه، تخت گذاشتند وسط رودخانه و قلیان دود کردن و چای میل می‌کنند و اگر به کافه‌دار محترم! بگویید اگر سیل بیاید، با پوزخند می‌گوید اینجا آبی ندارد که سیل بیاید. درحالی‌که دوره برگشت سیل از 10-15 تا 50 و 70 سال است و می‌شود چیزی که در آق‌قلا و یا شیراز که در کنار دروازه قرآن مسیل بوده که چون سیلی در این چند سال نبوده تبدیل به پارک شده که مسافران نوروزی در آن اتراق داشتند و یا در شهر قم رودخانه خشکی قرار دارد که سال‌هاست به‌عنوان پارکینگ از آن استفاده می‌شود. حال اگر چنین بارندگی و سیلی واقع شود فاجعه مدیریتی و بی‌مسئولیتی و بی‌فرهنگی­ست نه بلای آسمانی که ازنظر علمی بلایای طبیعی وجود ندارد. سیل، زلزله و آتش‌فشان پدیده‌های طبیعی­ست که لازمه بقاء کره زمین است و بشر امروزه باعقل و خرد و علم خود را با آن مطابق کرده نه این‌که خشک‌سالی براثر بی‌حجابی و گناهان و نه سیل به‌واسطه فسق و فجور که تاریخ این نظریه‌ها سال‌هاست گذشته است.

حمید ژیان پور:

احتراماً؛ شما پزشك متخصص را مثال زديد.

بسيار خوب، حال اگر اين پزشك در جمع متخصصان همكار خود بخواهد از تبيين رابطه معنادار ميان پدیده‌ها سخن بگوييد و فرضيه خود را با ارائه راه‌حل پيشنهادي، بيان كند و بدین‌وسیله به حل معضلات احتمالي كمك كند، چگونه بياني خواهد داشت.

آيا یک‌تنه نسخه می‌پیچد و براي حل يك معضل یک‌تنه قيام می‌کند و بر پشت مصدوم استخوان در گلو ضربه می‌زند يا جراحي می‌کند؟

در نظر داشته باشيد، استانداري، شهرداري و اداره‌کنندگان شهر چند تن نيستند، بلكه گروهي هستند كه از ابزار و منابع معتبر براي سازمان‌دهی و پيشگيري از نابسامانی‌ها اقدام می‌کنند.

عمليات پيشگيري و اداره بحران رويكردي متخصصانه است كه در آن سازمان‌ها و نهادهاي اجرائی و دانشگاهي مشاركت مجدانه دارند و اين اقدامات آنان جناحي و يا سياسي نيست و ارتباطي به بی‌کفایتی در مسئوليت ندارد.

متخصصان به سعي و عمل خويش واقف هستند.

درحالی‌که گوينده متن، استاندار و تيم متخصصان را خطاب قرار داده و همه امكانات حوزه نيروي انساني و ابزار را ناديده گرفته است، یک‌تنه نسخه‌ای می‌پیچد كه مقدمتاً از چند روز پيش به‌طور طبيعي در حوزه طرقبه و شانديز موردتوجه ستاد مديريت بحران، قرارگرفته است.

آنچه گوينده درباره آن اتمام‌حجت نموده است جزء بدیهی‌ترین مقدمات موردتوجه ستاد بحران است كه متخصصان درباره آن از چند روز پیش‌آگاهی‌های لازم را از طريق رسانه‌ها داده و اقدامات پيشگيرانه را در دستور كار خود قرار داده‌اند.

تيم ستاد بحران متشكل از متخصصان علمي و عملياتي با تخصص‌های پزشكي، علوم پايه و فني و مهندسي است كه کفایتشان احرازشده است.

ما به متخصصان كشورمان افتخار می‌کنیم و تلاش‌های مجدانه آنان را در استفاده از توان علمي و فني براي پيشگيري و پیش‌بینی بلاياي طبيعي و يا حوادث مترقبه و غیرمترقبه، پاس می‌داریم.

شايسته است در اين مسير، دانش و تجربه خود را متواضعانه، علمي، دقيق و راهبردي، بيان كنيم.