متن و منتقد

فصد و فتح

نقد ابزاری، نقد رفتاری است... نقدی است که در آن منتقد به تحلیل متعلق رفتار می‌پردازد و از کنکاش در منطق شکل‌گیری رفتار غفلت می‌کند.

منتقد، نویسنده متفکری است که سایه اندیشه خود را در نقد هویدا می‌کند و به بازسازی ساختار پنهان سایه مضامین ناپیدای اندیشه مشترک در متن می‌پردازد.

تحلیل مضامین، تبیینی برای کشف و بازشناخت سایه قرابت اندیشه است. اندیشه‌ای که در محتوای متن ناپیدا است و ممکن است قرابتی با سایه اندیشه فرامتنی داشته باشد.

پیشینه مفاهیم و مبانی نظری، نشانه درک منتقد برای فهم قرابت اندیشه است. رمان و شعر تنها اسلوبی است که نقد فرامتنی در آن کارکرد خودشکوفایی و رشد یابنده دارد.

منتقد آگاه، به‌جای نقد رفتاری و پرداختن بدون واسطه به متن، به فصد محتوایی (جراحی) می‌پردازد تا به‌وسیله درک قرابت سایه اندیشه، گره و پیچیدگی‌های نامریی متن را بنمایاند و راه را برای رسیدن به فرامتن بگشاید.

منتقد به متن می‌نگرد تا قابلیت‌، کاستی‌ها و ناکامی متن را دررسیدن به فرامتن، نشان بدهد.

نقد فصد است فتح نیست...

(حمید ژیان پور)