متن و منتقد

صلاح جنگ

(کیومرث محمدپرست)

پرچم سپید صلح

پشت خاکریزها

صلاح جنگ نداشت

تن به تفنگ پر داده بود.

نقد و تحلیل

شعر واجد اندیشه است. استفاده از واژه "صلاح" به معنای صلاحدید، ستون فقرات شعر محسوب می‌شود و شعر را به‌غایت استوار کرده است. چند دلیل برای قوت شعر وجود دارد:

١- "صلاح"، در پشت یا پس اندیشه نهفته است، مانند کسی که سنگر گرفته باشد و منتظر عکس‌العمل مقابل باشد. واژه "صلاح" و "پشت خاکریز"، به‌این‌ترتیب قرابت معنایی دارند و هردو بر نوعی واکنش پنهان تأکیددارند. استفاده از کلمه "خاکریز" نیز بسیار پرمعنا است. خاکریز معنای بازگشت به اصالت خاک را نیز تداعی می‌کند و تلویحاً نوعی درماندگی در خود فرورفته را در معنای ضمنی خود دارد؛ مانند این‌که "صلاح یا صلاحدید" نوعی معنای ضمنی پنهان شدن در تدبیر رهایی از درخودماندگی را تداعی می‌کند. پیکره منسجم شعر نشان می‌دهد که به نظر می‌آید شاعر مغلوب الهام تجربیات درونی خویش بوده است و به‌یک‌باره خلاق و شکوفا می‌شود. در این صورت الهام موجد یا ایجادکننده خلاقیت خلق‌الساعه است و شعر در فوران جوشش الهام به‌یک‌باره می‌جوشد و خلق می‌شود.

٢- استفاده از واژه "تن" به معنی پیکره متحرک و منفعل، کالبد خاکی است که در جنس خویش (خاکریز) پنهان‌شده است. در اینجا تقابلی مفهومی میان پنهان شدن اندیشه صلاحدید با پنهان شدن تن خاکی در خاکریز، وجود دارد که بسیار زیبا است. این تقابل و تضاد نشان می‌دهد که این دو (اندیشه صلاح و تن خاکی) هریک به‌مقتضای ذات خویش تکیه کرده‌اند. تن جنگجوی خاکی، قامت خود را به قامت سلاح (نماد تهی بودن از اندیشگی) داده است و "صلاح" (نمادی از اندیشگی) قامت خود را روح استوار اندیشه داده است.

3- واژه "سفید" (پرچم سفید) در شعر، واسطه میان اندیشه "صلاح" و پیکر "سلاح" است. مفهوم واژه "سفید" الهام‌بخش رسیدن طلوع روشنی اندیشه "صلاح" به‌جای "سلاح" است. من این شعر را می‌ستایم و به سراینده آن تبریک می‌گویم.

(حمید ژیان پور)