متن و منتقد

کتاب درمانی

(عباس مرجانی)

خانمی در آستانه جدایی از همسرش با خواندن کتاب دختر شینا به زندگی برگشت. این هم تجربه شخصی بنده و استفاده از تکنیک کتاب‌درمانی. پس این کتاب درون‌مایه ارزشمند و تأثیرگذاری دارد...

 نقد و تحلیل

خانمي از همسرش می‌خواهد لباس بپوشد و برود يك شانه تخم‌مرغ بگيرد تا شام تهيه كند. همسرش برمی‌افروزد و گفتگوي لفظي تبديل به جدال لفظي و توهين و تحقير می‌شود. به‌تدریج شعله درگيري بالا می‌گیرد و ساعتي بعد هر دو تصميم جدي به متاركه می‌گیرند.

شما اين داستان را چگونه ارزيابي می‌کنید؟

ممكن است بگوييد جدايي به خاطر يك شانه تخم‌مرغ عجيب است. بنابراين هر دو مستوجب سرزنش هستند...

اما نگاه دقیق‌تر و عمیق‌تر نشان می‌دهد كه قبل از يك شانه تخم‌مرغ، چندين حلقه پيوسته، زنجیروار يكديگر را در طول زمان طولاني تكميل کرده‌اند و شانه تخم‌مرغ آخرين حلقه مكمل فرايند تصميم است.

توجه كنيد؛

رفتار انسان محصول و نتيجه نيست. فرايند است. رفتار حيوان نتيجه و محصول است. برخلاف انسان، حيوان تحت تأثیر مستقيم و بی‌واسطه محرک‌های بيروني است و پاسخ‌های آن از شرايط پيوند رابطه شرطي قطعي ميان يك محرك و پاسخ شكل می‌گیرد.

در انسان فرايند شناختي، رفتار محسوب می‌شود و در چرخه تكامل رشد تدريجي قرار دارد. ازاین‌رو انسان خود رشد دهنده و شکل‌دهنده شخصيت خود است. در اين فرآيند، عنصر انتخاب، شرايط را براي رشد عمیق‌تر و دقیق‌تر فراهم می‌کند.

اگر انتخاب تا اين اندازه منشأ اثر است، نشان‌دهنده اهميت فرآيند رشد شناختي است. رشد شناختي، تدريجي و تكاملي است و محرک‌های بيروني آخرين حلقه مكمل نهايي رشد هستند كه در آن موقعيت، عملكرد فرد آشكار می‌شود.

خانمي در آستانه جدايي با خواندن كتاب... به زندگي بازمی‌گردد. در اين موقعيت، آخرين حلقه‌ی (خواندن كتاب) تكامل تصميم شناختي خود را كامل كرده است. بنابراين او قبل از خواندن كتاب چندين مرحله از فرايند رشد براي رسيدن به نتيجه بازگشت به زندگي را دروني و شناختي، عمیقاً تجربه كرده است.

در مورد اصطلاح کتاب‌درمانی؛ با توجه به فرايند كنترل، اصلاح و درمان رفتار، كاربرد اصطلاح کتاب‌درمانی در مفهوم ذاتي آن محل ترديد و مناقشه است اگرچه به نظر می‌رسد در كاركرد تعريف عملياتي می‌تواند بخشي از تعريف درمان را تحت عنوان درمان انتزاعي در بربگیرد.

(حمید ژیان پور)