تحلیل نقاشی کودک
(موضوع: نقاشی گاو)
در يك تحلیل اولیه از این نقاشي مایلم چند نکته را با ذکر دلیل با توجه به وجوه مورد تأملي که در خطوط ساده و مورب این نقاشي وجود دارد، ذکر کنم. این پسر نازنین، به نظر من در ترسیم تصور خود از گاو داراي نوعي هوش شهودي است. در هوش شهودي شما با کلیتي مواجه میشوید که بهیکباره و بهفوریت در کسری از زمان خلق میشود و در بداهت و سادگي مفهومي از ماهیت مستتر از برداشت ذهني خالق اثر را به دست میدهد. ازاینرو قابلتوجه برای تحلیل و واکاوي است.
نقاشي کودکان درصورتیکه داراي عناصري از يكي از انواع تفکر غیر انتزاعي با مشخصه تأمل باطني از نوع شهودي باشد، قابلیت تحلیل دارد. در مورد تفکر انتزاعي لازم است یادآوري کنم، نوعي تفکر منطقي است که متناسب با رشد ذهني كودك در پایان دوره کودکي و در آستانه نوجواني در چهارچوب تحلیل منطق رياضي، در ارتباط عمیق با رشد خلاقیت و حافظه، شکل میگیرد. با این مقدمه به تحلیل نقاشي این كودك میپردازم.
- کودك در رسم خطوط مورب سر گاو فقط یکبار آن را بر روي کاغذ بهیکباره و بهفوریت ترسیم نموده است. شما با يك نگاه، به ویژگیهای اصلي مشخصه سر گاو پي میبرید و در ذهن شما مفهومي از ماهیت درشتي، زمختی و استخواني بودن سر حیوان مشاهده و بهطور دقیق مفهوم گاو را که تمام قدرت تهاجمي آن در سر استخواني و درشت او است را درمییابید. این دریافت بهیکباره و با يك نگاه، منتقل میشود.
توانايي درك دريافت مفهوم ماهیت گاو، توسط بیننده بهوسیله خالق اثر، نشاندهنده استفاده او از تفكر شهودي در انتقال مفهومي که بینیاز به استفاده از تفکر انتزاعي در بیان جزییات است، میباشد.
- در تفکر انتزاعي شما بهطور منطقي و مرحلهبهمرحله جزییات را از هم باز میکنید و با منطق رياضي دوباره آن را بازسازی میکنید؛ اما در نظر داشته باشید این مرحله مستلزم عبور از پیشزمینه رشد ذهني است و در همگرايي با رشد حافظه و خلاقیت در آغاز سنین نوجواني به تکامل میرسد.
- در دریافت آثار شهودي شما قادر هستید جزییات را در ذهن خود با استفاده از القائات مفهومي خالق اثر، دریافت کنید. این قابلیت منجر به درك عمیقتر جزییات توسط ذهن مخاطب میشود و تصور دقيقي از صورت، ظاهر و باطن مفهوم اثر برای مخاطب به وجود میآورد.
- در درك و دریافت اثر شهودي، جزییات توسط مخاطب تكميل میشود؛ بنابراین دریافت مفهومي از ماهیت اثر بهیکباره و در شکل اصیل آن در آینه ذهن مخاطب هويدا میشود. این انتقال بلاواسطه و بهفوریت است.
- ویژگیها و مشخصات اصیل ماهیت گاو در این نقاشي به بداهت و روشني به ذهن مخاطب منتقل میشود. مفهوم ماهیت گاو، تنها با ترسیم ساده خطوط مورب از سر گاو، کلیت دقيقي را از دریافت شهودي توسط کودك به ذهن متبادر میکند. قوت و قدرت گاو در تهاجم بهوسیله سر او نشان دادهشده است درحالیکه در سر استخواني درشت و زمخت گاو، هیچ تزييني وجود ندارد بهجز انحناء در خطوط مورب که ساده و سریع و یکباره و انفجاری ترسیمشده است. ازاینجهت شما در بازکاوي این اثر، هرگز قادر نخواهید بود تا عناصر تشکیلدهنده آن را از هم بازکنید و در دوبارهسازی مجدد منطقاً آن را بازسازی کنید. این بدان معني است که آثاري از این نوع مشمول يك اثر ذهنی انتزاعي قرار نمیگیرد و از حيطه تفکر انتزاعي رشد یافته و مرحلهبهمرحله، فارغ است. به معنی ديگر میتوان گفت تفكر شهودي خود را از قید تفکر استقرائي و مرحلهبهمرحله که از ویژگي تفکر انتزاعي است، رها نموده است، کودک در این سن هرگز قادر به تجربه تفکر انتزاعي نیست؛ اما چگونه میشود که قادر است تا اصالت ماهیت محرکهای بيروني را در عین روشنی و بداهت بهیکباره تجربه و به دیگران منتقل کند. به نظر میرسد این مهم بهوسیله قابليتي ستودني به نام هوش شهودي انجام میگیرد.
- كودك در سر گاو، مؤلفه مهم دیگري را براي تکمیل ارائه دریافت دقیق شهودي خود، رسم میکند. ملاحظه میشود که كودك چشمهای گاو را فروبرنده و عمیق ترسیم نموده و بر ماهیت تهاجم ناشناخته کور وحشتانگیز حیوان، تأکید میکند و به این وسیله شهوداً تعریف دقيقي از ماهیت حیوان ارائه میدهد. دو جزء و مؤلفه، يعني خطوط سر گاو و چشمهای او بهسادگی تمامیت ماهیت اصيل گاو را نشان میدهد؛ اما در سر گاو بخش مهم دیگری وجود دارد که توسط کودک برای بیان احساس عمیق باطني خود نسبت به حیوان، بهدرستی در جاي درست خود رسم شده است و آن دهان گاو است. دهان گاو به شکل مبهم و استعارهای فرياد وحشت و تحير كودك از ماهیت تهاجم گاو که به قوت و قدرت در سن او تجمیع شده را نشان میدهد. ازاینجهت کودك توانسته است نگاهي دروني نیز به خود و احساس عميق خود داشته باشد. بخش مکمل تعريف ماهیت گاو در این نقاشي جسم ضعیف گاو است که در نگاه شهودي كودك وجود خارجی ندارد زیرا ماهیتاً روشن و مبرهن است که جسم گاو عنصري مهم تلقي نمیشود.
من نمیتوانم تحسين خودم را نسبت به این نقاشي ابراز ندارم، درحالیکه در يك تحلیل اولیه هیجان ناشي از دیدن این نقاشي مرا به وجد آورد و تحسین خود را نثار این پسر نازنين میکنم.
(حمید ژیان پور)
موضوعات مرتبط: تحلیل نقاشی
برچسبها: تحلیل نقاشی
